Pravilna ishrana ploda za vreme intrauterinog života je osnovni uslov da se odojče pravilno razvija, a potrebno je obezbijediti i optimalnu ishranu u toku ranog djetinjstva ( do treće godine), u toku kasnog djetinjstva  (od 4-14 god), te u mladalačkom dobu ( od 15 god. do polne zrelosti i prestanka rasta).Potrebe školskog deteta, naročito za gradivnim materijama, nešto su manje u periodu usporenog rasta do puberteta, a veće u pubertetu kada je ubrzan rast. Ali i za decu istog uzrasta potrebe u hrani mogu biti različite zavisno od brzine rasta i telesne težine, fizičke aktivnosti, klimatskih uslova i dr. Svakom djetetu ishrana treba da pruži dovoljno nutrijenata za normalan rast i razvoj te za povećanu fizičku aktivnost.Od 6. do 10. godine dete dobija na težini približno 2,5 kg godišnje, a u visini oko 5 cm za godinu dana. U pubertetu, koji počinje kod devojčica oko desete, a kod dečaka oko dvanaeste godine, sa velikim individualnim varijacijama, nastaje znatno ubrzanje rasta. Devojčice najbrže rastu između desete i dvanaeste godine, odnosno godinu dana prije pojave prve menstruacije. Dečaci, u proseku, najbrže rastu između dvanaeste i četraeste godine života.Ako je ishrana dece nepravilna, nedovoljna ili preobilna, to ima mnogo veću posljedicu nego nepravilna ishrana odrasle osobe. Preobilna ishrana dovodi do  gojaznosti.

Međunarodna humanitarna grupa Oksfam čije je sjedište u Londonu, izvjestila je javnost pošetkom 2014 godine da Bosna i Hercegovina prednjači po broju pretilih osoba u Evropi (kako odraslih tako i dece ), a da se po kvalitetu i raznovrsnosti hrane nalazi na poslednjem mjestu u Evropi. Gojaznost  u Bosni i Hercegovini povezana je sa nepravilnim  izborom namirnica te ekonomskim i socijalnim stanjem države.

Gojaznost  je inače jedan  od  najkompleksnijih  i  najmanje  shvaćenih  kliničkih  sindroma koji pogađaju decu,  adolescente  i odrasle osobe u  cijelom  svijetu. Gojaznost  (lat. obesitas)  je hronična bolest koja  se  ispoljava prekomernim nakupljanjem masti u organizmu i povećanjem telesne težine.Normalna dinamika prirasta tjelesne težine u pojedinom razvojnom dobu djeteta je precizirana, te svako dobivanje težine više od poželjnog ukazuje na veliku mogućnost nastanka gojaznosti bez obzira na dob deteta. Za pubertet je karakteristično ubrzanje linearnog rasta kostiju, te hormonske i psihološke promene deteta, zbog čega je to period pojačanog apetita, što često dovodi do doživotne gojaznosti.

 U  zadnjoj dekadi procenjuje  se da je broj odraslih osoba sa prekomernom težinom dramatično porastao sa 200 na 300 miliona individua.  Od 1980 godine do danas, gojaznost se  utrostručila  u  nekim  područjima  Sjeverne Amerike,  Ujedinjenog  Kraljevstva, Istočne Evrope, Srednjeg Istoka i Pacifičkih zemalja kao i Australije. Bosna i Hercegovina prati svjetsko povećanje stope gojaznosti sa potpuno istim procentualnim odnosom (prekomjerna uhranjenost i gojaznost dijagnostifikuju se kod 20 – 30% dece i adolescenata).

Mnogobrojnim studijama je utvrđeno da oko 40% dece  sa prekomernom težinom  će  nastaviti  imati  trend  povećanja  težine  u  adolescenciji, a 75%  do  80%  gojaznih  adolescenata  će postati gojazni odrasli  ljudi.  Očekuje se da će gojaznost kod dece  imati trend povećanja u 21. veku, ali će posledice biti teže kako trajanje gojaznosti bude duže.  Stoga će i imati teže reperkusije na zdravlje i stepen morbiditeta i mortaliteta nego gojaznost koja počinje u odrasloj dobi.

Gojaznost je vodeći zdravstveni problem koji povećava rizik razvoja brojnih bolesti i oboljenja:

  • Komorbiditet udružen sa gojaznošću kod dece
  • Inzulin rezistentni sindrom
  • Tip 2 Dijabetes melitus
  • Hipertenzija
  • Dyslipidemia
  • Kardiovaskularne bolesti
  • Alteracija bubrega i hiperuricaemia
  • Rani pubertet
  • Policistični ovarij sindrom
  • Cholecystitis
  • Bolesti masne jetre
  • Sleep apnea
  • Respiratorne infekcije i astma
  • Orotpedske bolesti
  • Dermatološke bolesti
  • Nutricioni deficit
  • Povećan rizik nastanka cancera
  • Psihosocijalni problemi
  • Depresija

Nedavne  studije  od  strane Olshanska  i  saradnika  sugerišu  da  u  21   veku, američka gojazna deca mogu umrijeti prije nego njihovi roditelji zbog potencijalnog smanjenja očekivane dužine života.Ista priča prati i naše podnevlje.

U studiji Must i saradnici praćenje long term morbiditeta i mortaliteta kod adolescenata prekomerne težine je ukazalo da je gojaznost kod adolescenata udružena sa povećanim rizikom od mortaliteta od svih uzroka i bolesti. Rizik od nastanka koronarnih srčanih bolesti i ateroskleroze je uvećan i kod žena i muškaraca koji su bili gojazni u periodu adolescencije. Redukcija tjelesne težine kod mladih može smanjiti rizike za mnoge bolesti koje se odnose na gojaznost.

Uz medicinske komplikacije udružene sa gojaznošću, osobe sa juvenilnim početkom gojaznosti također imaju rizik nastanka psihološkog morbiditeta.  Gojazna deca često su meta podsmjeha od strane drugara u igri i obično su isključena iz igre.  Ona su pod značajnim psihološkim stresom  i u društvu  su “obilježena“ kao nespretna, neatraktivna.  Gojaznost djeteta u ranim godinama djetinjstva  ima uticaj na budući djetetov život kao i na život kompletne porodice. Nedostatak samopouzdanja i neadekvatne socijalne funkcije uočene su kod individua koji postaju gojazni ili su već gojazni tokom adolescentnog perioda. 

Postoji  samo nekoliko  studija  ekonomskog uticaja gojaznosti u detinjstvu.  Medicinski troškovi tretmana dece  uzrasta 6 do 17 godina su se učetvorostručili od 1979-1981 do 1997-1999 godine.

Troškovi zdravstva za gojaznu decu će biti uvećani iznad trenutnih statističkih podataka onda kada deca dostignu doba odrasle osobe.  Oni će se prezentirati ranije, imati teži morbiditet jer će njihova gojaznost trajati duže i biti izraženija nego sadašnje populacije. 

Categories: Blog